Yangın çıkış kapısı kaç cm olmalı, ölçü kasadan mı alınır, ne zaman çift kanat gerekir? Duvar boşluğu ile temiz geçiş arasındaki farkı örneklerle anlattık.
Yangın kapısı ölçüleri yönetmelikte duvar boşluğu ya da kasa üzerinden değil, temiz genişlik üzerinden tanımlanır. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'e göre kaçış yolu kapılarının temiz genişliği en az 80 cm, yüksekliği en az 200 cm olmalı ve kapıda eşik bulunmamalıdır. Tek kanatlı kapıda temiz genişlik 80 ile 120 cm arasında kalır; daha geniş geçişlerde çift kanat kullanılır.
Bu yazıda bu sayıların sahada ne anlama geldiğini, duvar boşluğunun neden temiz geçişten büyük olması gerektiğini ve ölçü alınırken üreticiye hangi bilgilerin verilmesi gerektiğini anlatıyoruz. Dayanım süresi, duman sızdırmazlık ve açılış kuralları için yangın kapısı yönetmeliği özetimize bakabilirsiniz.
Yönetmeliğin kaçış yolu kapılarını düzenleyen 47. maddesi, ölçüleri “temiz genişlik” ve “yükseklik” olarak verir. Temiz genişlik, kapı tam açıkken insanların gerçekten geçebildiği, hiçbir çıkıntıyla daralmayan net aralıktır. Tek kanatlı, menteşeli bir kapıda bu aralık bir yanda açık kanadın yüzü, öbür yanda kasanın iç kenarı arasında kalır.
Ölçünün bu şekilde tanımlanmasının bir nedeni var: yangında önemli olan, kapı boşluğunun kâğıt üzerindeki büyüklüğü değil, kaçış anında kaç kişinin aynı anda geçebildiğidir. Açıkken kanadın kalınlığı, kasa profili, panik bar gibi kanattan taşan donanımlar geçişi daraltır. Proje müellifi bu yüzden duvar boşluğunu değil, kalan net aralığı hesaplar.
Ostim'deki atölyemizde yangın kapısı modellerimizi standart bir kalıba göre değil, ölçüye özel üretiyoruz. Bu, projenin istediği temiz genişliği duvar boşluğuna göre ayarlayabilmek için önemlidir; ama hesabın doğru yapılabilmesi için önce ölçü dilinin netleşmesi gerekir.
Yönetmelikteki üç temel ölçü kuralı şunlardır:
Eşiğin olmaması, kanat altındaki boşluğun nasıl kapatılacağı sorusunu doğurur. Bu boşluk kanadın alt kenarına yerleştirilen contalarla ya da kapı kapanırken kendiliğinden zemine inen alt fitillerle kapatılır. Bu yüzden ölçü alınırken bitmiş zemin kotunun bilinmesi gerekir: henüz şap ya da seramik yapılmamış bir zeminde alınan ölçü, kaplama sonrasında kanadın sürtmesine ya da altta fazla boşluk kalmasına yol açabilir.
Yönetmeliğe göre tek kanatlı kaçış kapısının temiz genişliği 80 cm ile 120 cm arasında olmalıdır. Üst sınırın da pratik bir gerekçesi vardır: çok geniş bir tek kanat ağırlaşır, açarken daha fazla kuvvet ister ve açıldığında koridoru ya da merdiven sahanlığını kapatır. Yönetmeliğin kapı açma kuvveti için koyduğu 110 N sınırı düşünüldüğünde, ağır bir kanadı bu sınırın altında tutmak da zorlaşır.
Çift kanat şu durumlarda gündeme gelir:
Çift kanatlı kapıda genellikle bir kanat günlük kullanımda açılan aktif kanattır, diğeri gerektiğinde açılan pasif kanattır. Kaçış genişliği iki kanadın birlikte açılmasına dayanıyorsa pasif kanadın da içeriden, kol kullanmadan açılması gerekir; bu da pasif kanatta dikey çubuklu panik bar ve kanatların doğru sırayla kapanması için kanat sıralayıcı demektir. Ayrıntıları panik bar nedir yazımızda anlattık. Çift kanatlı uygulamalar için GVN-20 çift kanatlı yangın kapısını inceleyebilirsiniz.
Yangın kapısı ölçülerinde en sık yapılan hata, duvardaki boşluğu temiz genişlik sanmaktır. Bir kapı boşluğunda aslında birbirinden farklı dört ölçü vardır ve bunların sırası hep aynıdır: duvar boşluğu, kasa dış ölçüsünden; kasa dış ölçüsü, kasa iç ölçüsünden; kasa iç ölçüsü de temiz genişlikten büyüktür.
| Ölçü | Neyi gösterir? | Kim kullanır? |
|---|---|---|
| Duvar boşluğu (kaba açıklık) | Duvarda kapı için bırakılan, sıva ve kaplamadan önceki boşluk | İnşaat ekibi, keşifte ölçü alan üretici |
| Kasa dış ölçüsü | Kasanın duvara oturan dış kenarları arası; duvar boşluğundan montaj payı kadar küçüktür | Üretici |
| Kasa iç ölçüsü (kasa ışığı) | Kasa profillerinin iç kenarları arasındaki açıklık | Üretici, sipariş formu |
| Temiz genişlik (net geçiş) | Kapı tam açıkken kanat yüzü ile karşı kasa arasında kalan engelsiz aralık | Proje müellifi, yönetmelik |
Aradaki farkı kasa profilinin genişliği, kanadın kalınlığı ve montaj payı belirler. Bu değerler üreticiden üreticiye değiştiği için tek bir sayı vermek yanıltıcı olur. Pratik sonuç şudur: projede 80 cm temiz genişlik isteniyorsa duvarda 80 cm'lik boşluk bırakmak yetmez. Duvar henüz örülmediyse proje müellifine ve kapı üreticisine birlikte danışarak boşluğu buna göre bıraktırın; duvar hazırsa ölçüyü üreticinin yerinde almasını isteyin.
Çift kanatlı kapılarda temiz genişliğin hangi konuma göre hesaplanacağını (iki kanadın birlikte açık olduğu durum mu, yalnızca aktif kanat mı) projede netleştirin. Panik barın kanattan taşan payının hesaba katılıp katılmayacağını da aynı aşamada konuşmak, montajdan sonra sürpriz yaşamamanızı sağlar.
Yönetmelik bir mekândan çıkış için gereken toplam genişliği, o mekânda aynı anda bulunabilecek kişi sayısına, yani kullanıcı yüküne göre hesaplatır. Kullanıcı yükü mekânın alanından ve kullanım amacından bulunur; aynı büyüklükteki bir depo ile bir toplantı salonunun kullanıcı yükü çok farklıdır. Bu hesap kaç çıkış gerektiğini ve çıkışların toplam genişliğini belirler; tek tek kapı ölçüleri de bu toplamdan türetilir.
Hesap proje müellifinin işidir, ama iki eşiği bilmek size kapıyı doğru sipariş etmekte yardımcı olur:
Yani ölçü, açılış yönü ve donanım birbirinden bağımsız kararlar değildir. Kapının genişliğini belirleyen hesap, aynı zamanda hangi yöne açılacağını ve kol mu panik bar mı kullanılacağını da belirler.
Merdiven kapılarında çoğu zaman tek kanat yeterlidir. Burada ölçü kadar sahanlığın derinliği önemlidir: açılan kanat, merdivenden inen ya da sahanlıkta bekleyen insanların yolunu kesmemelidir. Mevcut binalarda dar sahanlıklar, geniş bir tek kanadın açılmasına izin vermeyebilir; bu durumda kanat genişliği ve açılış yönü proje müellifiyle birlikte yeniden değerlendirilir.
Otoparklarda yangın kapısı çoğunlukla otoparkı merdivene, asansör holüne ya da binaya bağlayan yaya geçişlerinde kullanılır. Araç giriş kapıları ayrı bir ürün grubudur. Yaya geçişinde market arabası, bebek arabası ya da bisiklet geçişi düşünülüyorsa temiz genişliği yalnızca yönetmelikteki alt sınıra göre değil, gerçek kullanıma göre seçmek mantıklıdır.
Yönetmelik kazan dairesi kapısının kaçış merdivenine doğrudan açılmamasını, 100 m²'yi ya da 350 kW'ı aşan kazan dairelerinde en az iki çıkış bulunmasını ister. Ölçüde sık atlanan nokta, ileride kazan veya brülör değişiminde ekipmanın bu kapıdan geçip geçmeyeceğidir. Ekipman büyükse çift kanat bu sorunu baştan çözer.
Eski bir binada sıradan bir kapıyı yangın kapısıyla değiştirirken çoğu zaman mevcut boşlukla çalışmak gerekir. Eski kapı boşluğu bugünkü 80 cm temiz genişlik şartını karşılamıyorsa boşluğu genişletmek gündeme gelir. Duvar betonarme perde ya da taşıyıcı bir eleman ise kesme işlemi statik açıdan değerlendirilmeden yapılmamalıdır. Bu kararı kapı üreticisi tek başına veremez; proje müellifine ve gerekiyorsa bir inşaat mühendisine danışın.
Kapının olması gereken temiz genişliğini, yüksekliğini ve açılış yönünü proje müellifi belirler. Üreticinin işi, bu net ölçüyü sağlayacak kapıyı duvardaki gerçek boşluğa göre üretmektir. Teklif isterken ya da keşif öncesinde şu bilgileri hazır etmeniz süreci hızlandırır:
Daire kapıları için ölçü mantığı farklıdır; o konuyu çelik kapı ölçüleri yazımızda ayrıca ele aldık. Binanızda hangi kapının yangın kapısı olması gerektiğini ise apartmanda yangın kapısı zorunlu mu başlıklı yazımızda bina türüne göre özetledik.
Yangın kapısında ölçü hatası, montajdan sonra düzeltilmesi en zor hatadır; kapı ya kesilemez ya da kesildiğinde test edilen halinden uzaklaşır. Bu yüzden projedeki temiz genişliği, duvardaki gerçek boşluğu ve donanım listesini sipariş öncesinde bir araya getirin. Ankara genelinde ücretsiz keşif ve ölçü hizmetimizle ölçüyü yerinde alıyor, projenizin istediği dayanım sınıfını ve belgeleri teklif aşamasında birlikte netleştiriyoruz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; projenize özgü gereklilikler için güncel yönetmeliği, proje müellifini ve itfaiyeyi esas alın.
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'e göre kaçış yolu kapılarının temiz genişliği en az 80 cm, yüksekliği en az 200 cm olmalıdır. Bu, kapı açıkken kalan net geçiş ölçüsüdür; duvar boşluğu ya da kasa ölçüsü değildir. Mekânın kullanıcı yükü yüksekse proje müellifi daha geniş bir kapı ya da birden fazla çıkış isteyebilir.
Kaçış yolu kapılarında eşik bulunmamalıdır. Eşik, dumanlı ve karanlık bir ortamda kaçan insanların takılıp düşmesine yol açabilir. Kanadın altındaki boşluk eşik yerine kanada yerleştirilen contalarla ya da kapı kapanınca kendiliğinden inen alt fitillerle kapatılır. Zemin kaplaması yapılacaksa kapı ölçüsünü bitmiş zemin kotuna göre aldırın.
Yönetmelik tek kanatlı kaçış kapılarında temiz genişliğin 80 cm ile 120 cm arasında olmasını ister. Daha geniş bir geçiş gerekiyorsa çift kanatlı kapı kullanılır. Çok geniş tek kanat hem ağırlaşır hem de açılırken koridoru ya da sahanlığı kapatır; çift kanat bu iki sorunu birlikte çözer.
Yönetmelik temiz geçişi, yani kapı açıkken kullanılabilen net aralığı esas alır. Kasa ölçüsü ve duvar boşluğu bundan her zaman daha büyüktür. Bu yüzden projede yazan temiz genişliği üreticiye iletin; üretici kasa profilini ve kanat kalınlığını hesaba katarak duvar boşluğunun yeterli olup olmadığını söyleyebilir.
Gereken temiz genişlik tek kanat sınırı olan 120 cm'yi aştığında, büyük malzeme ya da ekipman geçişi olan otopark, depo ve kazan dairesi gibi yerlerde çift kanat tercih edilir. Kaçış genişliği iki kanadın birlikte açılmasına dayanıyorsa iki kanadın da içeriden kol kullanmadan açılması gerekir; bunu proje müellifiyle birlikte planlayın.
Güven Çelik Kapı
Ankara Ostim'deki tesisimizde 30 yılı aşkın süredir çelik kapı, villa kapısı ve yangın kapısı üretiyor, Ankara genelinde montajını yapıyoruz. Bu yazı üretim ve montaj ekibimizin sahadaki tecrübesiyle hazırlandı. Bizi tanıyın
Dayanım süresi, duman sızdırmazlık, açılış yönü, panik kol, ölçü ve 110 N sınırı: yönetmeliğin kapılarla ilgili maddeleri tek yerde ve madde numaralarıyla.
Panik barın nasıl çalıştığı, yönetmeliğin hangi kapılarda kol kullanmadan açılmayı şart koştuğu, EN 1125 ve EN 179 farkı ve dışarıdan açma seçenekleri.
Her apartmanda değil, ama kazan dairesi, farklı kullanılan bodrum ve yüksek binalardaki merdivenlerde evet. Bina yöneticileri için mahal mahal bir özet.
