Panik barın nasıl çalıştığı, yönetmeliğin hangi kapılarda kol kullanmadan açılmayı şart koştuğu, EN 1125 ve EN 179 farkı ve dışarıdan açma seçenekleri.
Panik bar, kapının iç yüzüne yatay olarak takılan ve üzerine bastırıldığı anda kilit dilini geri çekerek kapıyı açan bir çıkış donanımıdır. Kalabalık bir tahliyede panik bar ne kol çevirmeyi ne de anahtar aramayı gerektirir; bara yüklenen bir el, kalça ya da omuz kapıyı açmaya yeter. Bu yüzden yangın kapılarında ve kalabalık mekânların çıkışlarında kullanılır.
Aşağıda panik barın nasıl çalıştığını, yönetmeliğin hangi kapılarda kol kullanmadan açılmayı şart koştuğunu, EN 1125 ile EN 179 arasındaki farkı ve dışarıdan açma seçeneklerini anlatıyoruz. Ostim'deki atölyemizde ürettiğimiz yangın kapılarını tek ya da çift kanat olarak, panik bar ve kapı kapatıcıyla birlikte üretebiliyoruz; yazıdaki örnekler bu sahadan geliyor.
Panik bar üç parçadan oluşur: kanadın genişliği boyunca uzanan bir itme yüzeyi (bar), bu hareketi kilide aktaran bir mekanizma ve kasaya oturan bir kilit dili ya da sürgüler. Bara bastırdığınızda mekanizma dili geri çeker, kapı açılır. Bırakıldığında bar eski konumuna döner; kapı kapatıcıyla kapandığında dil kendiliğinden kasaya oturur.
Sıradan bir kapı kolundan farkı, açmak için doğru noktayı bulmayı ve belirli bir hareketi yapmayı gerektirmemesidir. Dumanlı bir ortamda, karanlıkta ya da arkadan itilen bir kalabalığın içinde insanlar kolu aramaz; kapıya yüklenir. Panik bar, kanadın üzerinde geniş bir alana yayıldığı için bu yüklenmeyi açma hareketine çevirir.
Panik bar kapıyı kilitli tutmaz, kapalı tutar. Kapı dışarıdan, seçilen donanıma göre ya hiç açılmaz ya da yalnızca anahtarla açılır; içeriden ise her zaman açılır. Bu özellik, yönetmeliğin “kaçış yolu kapıları kilitli tutulmamalıdır” kuralı ile işletmelerin güvenlik ihtiyacını aynı kapıda buluşturur.
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in kaçış yolu kapılarını düzenleyen 47. maddesi, iki durumda kapıların kapı kolu kullanılmadan açılabilmesini ister:
Aynı maddede panik barı ilgilendiren başka kurallar da vardır. Kaçış yolu kapıları elle açılabilmeli ve kilitli tutulmamalıdır. Kullanıcı yükü 50 kişiyi aşan mekânlarda kapı kaçış yönüne açılır. Kapı en çok 110 N kuvvetle açılabilmelidir. Kaçış merdiveni kapıları kendiliğinden kapanmalı, itfaiye gerektiğinde dışarıdan girebilmelidir. Bu kuralların tamamını yangın kapısı yönetmeliği yazımızda madde madde özetledik.
Bu eşiklerin altında kalan bir apartman merdiveni ya da küçük bir depo kapısında kol yeterli olabilir. Ama okul, alışveriş merkezi, fabrika, spor salonu ya da kalabalık bir işyeri gibi yerlerde panik bar çoğu zaman projenin zorunlu bir kalemidir. Kesin kararı proje müellifi verir.
Çıkış donanımları için Avrupa'da iki ayrı standart kullanılır ve Türkiye'de de aynı numaralarla anılır. İkisi arasındaki fark, kapıyı kimin kullanacağıdır.
| Ölçüt | EN 1125: panik çıkış | EN 179: acil çıkış |
|---|---|---|
| Kimin için? | Kapıyı ve donanımı tanımayan, kalabalık kullanıcılar | Kapıyı tanıyan, sayıca az ve bilgilendirilmiş kullanıcılar |
| Donanım | Yatay bar (itmeli ya da dokunmatik) | Kapı kolu ya da itme plakası |
| Nasıl açılır? | Bara herhangi bir noktadan yüklenerek | Kolu çevirerek ya da plakaya bastırarak |
| Tipik yerler | Alışveriş merkezi, sinema, okul, spor salonu, hastane genel alanları | Ofis katları, teknik hacimler, personel çıkışları, depolar |
Yönetmelikteki “kol kullanılmadan açılma” şartının hangi donanımla karşılanacağını proje müellifi belirler. Kapıyı tanımayan ve kalabalık kullanıcıların olduğu yerlerde genellikle yatay panik bar tercih edilir. Projeniz belirli bir standarda göre belgelenmiş donanım istiyorsa bunu teklif aşamasında yazılı olarak belirtin ve donanımın belgesini isteyin.
Kanadın genişliği boyunca uzanan yuvarlak ya da köşeli bir profildir. Bara bastırıldığında profil aşağı ve ileri doğru hareket eder. Sağlam ve yaygın bir çözümdür; yoğun kullanılan çıkışlarda tercih edilir.
Kanada paralel duran, daha geniş ve yassı bir itme yüzeyidir. Hafif bir dokunuşla açılır ve kanattan daha az taşar. Koridoru dar olan yerlerde ve görünüşün önemli olduğu mekânlarda tercih edilir.
EN 179 kapsamındaki bu donanımlar panik bar sayılmaz ama aynı amaca, acil durumda kapının hızla açılmasına hizmet eder. Çalışanların kapıyı tanıdığı, kalabalık olmayan çıkışlarda kullanılır.
Kilitleme noktası da önemlidir. Tek noktalı sistemler kanat kenarındaki yan kilidi açar. Dikey çubuklu sistemler ise kanadın üstüne ve altına uzanan sürgüleri geri çeker; çift kanatlı kapılarda pasif kanatta ve daha sağlam bir kapanma istenen yerlerde kullanılır.
Yangın kapısında kullanılacak panik barın o kapıyla birlikte kullanılmaya uygun olması gerekir. Kapının test raporunda hangi donanımla test edildiği yazar; sonradan farklı bir donanım takmak kapıyı test edilen halinden uzaklaştırabilir. Sınıf ve belgelerle ilgili ayrıntıları EI60 yangın kapısı rehberimizde bulabilirsiniz.
Panik bar kapının iç tarafına takılır. Dış taraf için seçilecek düzen, kapının nerede olduğuna ve kimin girmesi gerektiğine göre değişir:
Hangi düzen seçilirse seçilsin kapı içeriden her zaman tek hareketle açılmalıdır. Kaçış merdiveni kapılarında yönetmelik itfaiyenin gerektiğinde dışarıdan girebilmesini ister; bu kapılarda dış tarafın nasıl açılacağını itfaiyeyle birlikte belirleyin. Kartlı geçiş ya da elektrikli kilit gibi çözümler düşünülüyorsa, elektrik kesildiğinde ve alarm durumunda kapının içeriden açılabilir kaldığından emin olun.
Panik bar kapıyı açar ama kapatmaz. Yangın kapısının görevini yapabilmesi için ise kapanması ve kilit dilinin kasaya oturması gerekir. Bu işi hidrolik kapı kapatıcı yapar. Yönetmelik kaçış merdiveni ve yangın güvenlik holü kapılarının kendiliğinden kapanmasını ister; panik barlı bir yangın kapısı bu yüzden kapatıcıyla birlikte planlanır.
Kapatıcı seçimi ve ayarı iki yönlü bir dengedir. Fazla güçlü bir kapatıcı, yönetmelikteki 110 N açma kuvveti sınırını zorlar; çocuklar ve yaşlılar kapıyı açmakta zorlanır. Zayıf ya da yanlış ayarlanmış bir kapatıcı ise kanadı kasaya oturtamaz; kilit dili tutmaz, duman contası işlevini kaybeder. Hidrolik kapatıcılarda genellikle kapanma hızı ve son bölümdeki kapanma ayrı ayrı ayarlanabilir.
Tek kanatlı kapıda genellikle tek noktalı bir panik bar yeterlidir. Kapı kapatıcı kanadı kapatır, bar kilidi içeriden açar. Tek kanatlı uygulamalar için GVN-10 tek kanatlı yangın kapısını inceleyebilirsiniz.
Çift kanatlı kapıda iş biraz daha karmaşıktır. Günlük kullanımda açılan aktif kanatta yan kilidi açan bir panik bar, pasif kanatta ise üst ve alt sürgüleri çeken dikey çubuklu bir panik bar kullanılır. Böylece iki kanat da içeriden kol kullanmadan açılır. Kaçış genişliği iki kanadın birlikte açılmasına dayanıyorsa pasif kanadı elle açılan bir sürgüyle sabitlemek bu şartı bozar.
Çift kanatta bir parça daha gerekir: kanat sıralayıcı. Kanatlar birbirinin üzerine bindiği için önce pasif, sonra aktif kanadın kapanması gerekir. Sıralayıcı olmadan aktif kanat önce kapanırsa pasif kanat ona takılır ve kapı aralık kalır. Çift kanatlı uygulamalar için GVN-20 çift kanatlı yangın kapısı sayfamıza göz atabilirsiniz.
Panik bar kanattan taşar ve geçişi bir miktar daraltır. Projede istenen temiz genişlik sınıra yakınsa bunu ölçü aşamasında hesaba katın; ayrıntılar yangın kapısı ölçüleri yazımızda.
Panik bar, yıllarca hiç kullanılmadan beklediği halde ilk gerçek kullanımda kusursuz çalışması beklenen bir donanımdır. Bina yöneticisi ya da işyeri sahibi olarak düzenli aralıklarla şunları kontrol edin:
Projenizde panik bar gerekip gerekmediğini, hangi kapıya hangi donanımın uygun olduğunu teklif aşamasında birlikte değerlendirebiliriz. Ankara genelinde ücretsiz keşif ve ölçü ile kapı sayısını, kanat tipini ve donanım listesini yerinde çıkarıyoruz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; projenize özgü gereklilikler için güncel yönetmeliği, proje müellifini ve itfaiyeyi esas alın.
Panik bar, kapının iç yüzüne yatay olarak takılan ve üzerine bastırıldığında kilit dilini geri çekerek kapıyı açan çıkış donanımıdır. Kol çevirmeyi ya da anahtar kullanmayı gerektirmez; bara elle, kalçayla ya da omuzla yüklenmek kapıyı açmaya yeter. Bu yüzden kalabalık bir tahliye sırasında kapının önünde yığılma yaşanma riskini azaltır.
Donanıma göre değişir. Kapı dışarıdan hiç açılmayacak şekilde yalnızca çıkış için kurulabilir ya da dış tarafa kol ve barel eklenerek dışarıdan anahtarla açılması sağlanabilir. Hangi düzen seçilirse seçilsin kapı içeriden her zaman tek hareketle açılmalıdır. İtfaiyenin dışarıdan girmesi gereken kaçış merdiveni kapılarında bu düzeni itfaiyeyle birlikte belirleyin.
Her yangın kapısında değil. Yönetmelik, zemin seviyesinde dışarıya açılan kaçış kapılarında ve bir kattaki kişi sayısı 100'ü aştığında kaçış yolundaki kapıların kol kullanılmadan açılmasını ister; bu şart uygulamada panik barla karşılanır. Daha küçük kullanımlarda kol yeterli olabilir. Projenizde hangi kapıya panik bar gerektiğini proje müellifi belirler.
Panik bar kapıyı kapalı tutar ama içeriden kilitli tutmaz. Kapı kapandığında kilit dili kasaya oturur ve dışarıdan, donanıma göre, açılmaz ya da yalnızca anahtarla açılır. İçeriden ise bara basmak her zaman yeterlidir. Kaçış kapısına ayrıca asma kilit, zincir ya da sürgü takmak bu düzeni bozar ve yönetmeliğe aykırıdır.
Çift kanatlı kapıda genellikle iki kanada da panik bar takılır. Aktif kanattaki bar yan kilidi açar; pasif kanattaki dikey çubuklu bar ise üst ve alt sürgüleri geri çeker. Böylece iki kanat da içeriden kol kullanmadan açılır. Kanatların doğru sırayla kapanması için kanat sıralayıcı kullanılır; aksi halde kanatlar birbirine takılıp açık kalabilir.
Güven Çelik Kapı
Ankara Ostim'deki tesisimizde 30 yılı aşkın süredir çelik kapı, villa kapısı ve yangın kapısı üretiyor, Ankara genelinde montajını yapıyoruz. Bu yazı üretim ve montaj ekibimizin sahadaki tecrübesiyle hazırlandı. Bizi tanıyın
Dayanım süresi, duman sızdırmazlık, açılış yönü, panik kol, ölçü ve 110 N sınırı: yönetmeliğin kapılarla ilgili maddeleri tek yerde ve madde numaralarıyla.
Yangın çıkış kapısı kaç cm olmalı, ölçü kasadan mı alınır, ne zaman çift kanat gerekir? Duvar boşluğu ile temiz geçiş arasındaki farkı örneklerle anlattık.
E, I, S ve C harfleri neyi anlatır, EI60 ile EI90 arasındaki fark nedir, test raporunda ve etikette nelere bakılır? Satın almadan önce okunacak bir özet.
