E, I, S ve C harfleri neyi anlatır, EI60 ile EI90 arasındaki fark nedir, test raporunda ve etikette nelere bakılır? Satın almadan önce okunacak bir özet.
EI60 yangın kapısı, standart yangın testinde en az 60 dakika boyunca hem bütünlüğünü (E) hem de yalıtımını (I) koruyan kapıdır. Bu süre boyunca alev ve sıcak gaz karşı tarafa geçmez, kapının yangın görmeyen yüzü de belirlenen sınırların üzerinde ısınmaz. EI90 kapıda aynı ölçütler en az 90 dakika boyunca sağlanır.
Bu kısa tanımın arkasında bir test yöntemi, bir sınıflandırma sistemi ve bir dizi belge vardır. Aşağıda harflerin ve sayıların ne anlattığını, yönetmelikteki “60 dakika” ifadesiyle nasıl eşleştiğini ve teklif alırken hangi belgeleri istemeniz gerektiğini adım adım anlatıyoruz. Ürün seçmeden önce bu dili bilmek, birbirine benzeyen tekliflerin arasındaki gerçek farkı görmenizi sağlar. Ostim'de yangın kapısı üreten bir firma olarak teklif aşamasında en çok bu konularda soru alıyoruz.
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in Ek-3/A bölümü, yapı elemanlarının yangına dayanımını anlatan sembolleri listeler. Aynı semboller TS EN 13501-2 sınıflandırmasında da kullanılır. Kapılar açısından anlamları şöyledir:
| Sembol | Anlamı | Kapıda neyi gösterir? |
|---|---|---|
| E | Bütünlük | Alev ve sıcak gazların kapıdan, kenarlardan ya da çatlaklardan karşı tarafa geçmemesi |
| I | Yalıtım | Kapının yangın görmeyen yüzündeki sıcaklık artışının belirlenen sınırlarda kalması |
| W | Işınım | Yangın görmeyen taraftaki ısı ışınımının sınırlanması; daha çok camlı elemanlarda anılır |
| S | Duman sızıntısı | Kapının duman geçişini sınırladığı (Sa: ortam sıcaklığında, S200: ortam sıcaklığında ve 200 °C'de) |
| C | Kendiliğinden kapanma | Kapının açık bırakıldığında kendiliğinden kapandığı; yanındaki rakam dayanıklılık testindeki açılıp kapanma sayısının düzeyini gösterir |
| R | Yük taşıma | Taşıyıcı elemanlar içindir; kapılarda genellikle kullanılmaz |
| M | Mekanik dayanım | Yangın sırasında darbeye dayanım; daha çok duvarlarda anılır |
Bir yangın kapısının tam sınıfı bu harflerin birleşimiyle yazılır. EI2 60-C5-Sa gibi bir ifade şunu söyler: kapı 60 dakika boyunca bütünlük ve yalıtım ölçütlerini sağlamış (yalıtım I2 yöntemine göre ölçülmüş), sık kullanıma uygun düzeyde kendiliğinden kapanma testinden geçmiş ve ortam sıcaklığında duman sızdırmazlık sınıfını almıştır.
Harflerin yanındaki sayı, ölçütlerin testte kaç dakika boyunca korunduğunu gösterir. Sınıflar belirli basamaklarla verilir: 30, 60, 90, 120 gibi. Testte 75 dakika dayanan bir kapı EI75 değil, bir alt basamak olan EI60 sınıfını alır.
E ve I aynı süreyi tutturmak zorunda değildir. Bütünlüğünü 90 dakika, yalıtımını 60 dakika koruyan bir kapının belgesinde her iki değer de yazabilir. Bu yüzden belgede yalnızca büyük puntolu sayıya değil, hangi harfin yanında durduğuna da bakın.
Sayı, kapının gerçek bir yangında tam o kadar dakika sonra çökeceği anlamına da gelmez. Test, standart bir sıcaklık eğrisine göre yapılır; gerçek bir yangının seyri farklı olabilir. Sınıf, farklı kapıları aynı koşullarda karşılaştırmayı ve yönetmelikteki şartla eşleştirmeyi sağlayan ortak bir ölçüdür.
Yalıtım ölçütü iki farklı yöntemle değerlendirilebilir ve sınıfta I1 ya da I2 olarak yazılır. Fark, kapının yangın görmeyen yüzünde sıcaklığın hangi noktalardan ölçüldüğündedir. I1 yönteminde ölçüm noktaları kanadın kenarlarına ve kasaya daha yakındır; kapının en çok ısınan bölgelerini de hesaba kattığı için genellikle daha zorlayıcı kabul edilir.
Pratikte projeler çoğu zaman I1 ya da I2 diye ayrım yapmadan “EI60” yazar. Projenizde ayrım belirtilmişse teklifteki kapının aynı yöntemle sınıflandırıldığından emin olun; belirtilmemişse hangisinin kabul edileceğini proje müellifine sorun.
Kapının yangın dayanımı EN 1634-1 standardına göre yapılan bir testle ölçülür. Kapı, kasası ve donanımıyla birlikte, gerçek kullanımdaki gibi bir duvara monte edilir ve test fırınının ağzına yerleştirilir. Fırın standart sıcaklık eğrisine göre ısıtılırken kapının diğer yüzünde sıcaklık ölçülür; aralıklardan alev ya da sıcak gaz geçip geçmediği gözlenir. Ölçütlerden biri aşıldığında o ölçüt için süre dolmuş sayılır.
Testin sonuçları TS EN 13501-2'ye göre sınıflandırılır ve bir sınıflandırma raporuyla belgelenir. Bu raporun en çok gözden kaçan kısmı uygulama alanıdır: kapının hangi ölçü aralığında, hangi kanat sayısıyla, hangi menteşe, kilit, kapatıcı ve camla üretildiğinde bu sınıfı koruyacağı burada yazar. Test edilen kapıdan çok daha büyük ya da farklı donanımlı bir kapı, aynı sınıfı otomatik olarak taşımaz.
Raporda bir ayrıntıya daha bakın: kapının hangi yüzünün ateşe bakacak şekilde test edildiği. Bazı kapılar iki yönden, bazıları tek yönden sınıflandırılır. Yangının hangi taraftan geleceği belli olmayan yerlerde bu ayrım önemlidir.
Montaj da sınıfın bir parçasıdır. Raporda kapının hangi tür duvara (betonarme, tuğla, gazbeton ya da hafif bölme duvar) ve nasıl monte edilerek test edildiği yazar. Kasa ile duvar arasındaki boşluğun nasıl doldurulduğu, kasanın duvara nasıl sabitlendiği bu bilginin bir parçasıdır. Belgeli bir kapı, test edilen koşullardan çok farklı bir duvara, dolgusuz ya da gelişigüzel bir şekilde takılırsa beyan edilen performansı göstermeyebilir.
Yönetmelik kapılar için dayanımı dakika olarak yazar. Örneğin 47. maddeye göre dörtten az kata hizmet eden kaçış merdiveni kapıları en az 60, bodruma ya da dörtten fazla kata hizmet edenler en az 90 dakika dayanmalıdır. 34. madde yangın güvenlik holü kapıları, 54. madde kazan dairesi kapıları için en az 90 dakika ister. Aynı maddeler kapıların duman sızdırmaz ve kendiliğinden kapanan tipte olmasını da şart koşar.
Ürün tarafında bu şartlar uygulamada süre için EI sınıfıyla, duman sızdırmazlık için S sembolüyle, kendiliğinden kapanma için C sembolüyle karşılanır. Ancak hangi harf ve sayı birleşiminin yeterli sayılacağına proje müellifi karar verir. Hangi kapının nerede kaç dakika istendiğinin tam listesi için yangın kapısı yönetmeliği yazımıza, binanızda bu kapıların nerede gerektiğini görmek için apartmanda yangın kapısı zorunlu mu yazımıza bakabilirsiniz.
Bir yangın kapısının iddia edilen sınıfı taşıdığını gösteren belgeler birbirinden farklı işler görür:
| Belge | Ne gösterir? | Neye bakılır? |
|---|---|---|
| Test raporu | Laboratuvarda yapılan testin koşulları ve sonuçları | Laboratuvarın adı ve akreditasyonu, test tarihi, test edilen kapının ölçüsü ve donanımı |
| Sınıflandırma raporu | Test sonucunun TS EN 13501-2'ye göre sınıfı | Tam sınıf ifadesi (E, I, S, C), uygulama alanı, hangi yönden test edildiği |
| Performans beyanı ve CE işareti | Ürünün ilgili uyumlaştırılmış standart kapsamında üretici tarafından beyan edilen performansı | Beyan edilen sınıfın raporlarla uyumu; CE işaretinin yanındaki onaylanmış kuruluş numarası |
| Etiket ya da plaka | Sahadaki kapının hangi ürün olduğu | Üretici, ürün tanımı, sınıf, seri numarası ya da üretim yılı |
CE işareti konusunda dikkatli olmak gerekir. Yangın ve duman kontrol kapıları için EN 16034, dış kapılar için EN 14351-1 gibi ürün standartları vardır. CE işaretinin ve performans beyanının hangi kapı için zorunlu olduğu, ürünün hangi standart kapsamında piyasaya sunulduğuna ve Yapı Malzemeleri Yönetmeliği'nin o ürüne nasıl uygulandığına göre değişir; dış kapılar ile bina içi kapılarda durum farklı olabilir. Bu yüzden üreticiden ürününün hangi düzenleme kapsamında olduğunu yazılı olarak isteyin. Belgeyi veren kuruluşun kimlik numarasından yola çıkarak belgenin geçerliliğini o kuruluşa sorabilirsiniz.
Belgeleri incelerken şu uyarı işaretlerine dikkat edin: raporda üretici olarak başka bir firmanın adının geçmesi, test edilen kapının ölçü ya da kanat sayısının teklif edilen kapıdan çok farklı olması, sınıfın yalnızca broşürde yazıp raporda bulunmaması, raporun yalnızca ilk sayfasının gönderilmesi. Bu durumların her biri açıklama gerektirir; açıklama gelmiyorsa o teklifi diğerleriyle aynı kefeye koymayın.
Belgeler kapının yalnızca yangın davranışını anlatır. Hırsıza karşı dayanım ayrı bir konudur ve ayrı testler gerektirir; bu ayrımı yangın kapısı ile çelik kapı farkı yazımızda ele aldık.
Teklifleri karşılaştırırken yalnızca fiyata ve “EI60” yazısına değil, şu sorulara verilen cevaplara bakın:
Ostim'deki atölyemizde ürettiğimiz tek kanatlı ve çift kanatlı yangın kapıları için de bu soruları teklif aşamasında birlikte yanıtlıyoruz. Projenizde istenen sınıfı bize iletin; uygun modeli ve belgelerini birlikte değerlendirelim. Hangi üreticiden alırsanız alın, satın aldığınız kapının test raporunu ve etiketini mutlaka isteyin.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; projenize özgü gereklilikler için güncel yönetmeliği, proje müellifini ve itfaiyeyi esas alın.
EI60, kapının standart yangın testinde en az 60 dakika boyunca hem bütünlüğünü (E) hem de yalıtımını (I) koruduğunu gösterir. Bu süre boyunca alev ve sıcak gaz karşı tarafa geçmez, kapının yangın görmeyen yüzü de belirlenen sınırların üzerinde ısınmaz. Sınıf, akredite bir laboratuvardaki test ve ardından yapılan sınıflandırmayla verilir.
Fark, ölçütlerin korunduğu süredir. EI60 kapı bütünlüğünü ve yalıtımını en az 60 dakika, EI90 kapı en az 90 dakika korur. Yönetmelik bazı kapılarda 60, bazılarında 90 dakika ister; örneğin bodruma ya da dörtten fazla kata hizmet eden kaçış merdiveni kapıları ile kazan dairesi kapıları için en az 90 dakika öngörülür. Hangisinin gerektiğini proje belirler.
CE işaretinin ve performans beyanının zorunlu olup olmadığı, kapının hangi uyumlaştırılmış standart kapsamında piyasaya sunulduğuna bağlıdır; dış kapılar ile bina içi kapılarda durum farklı olabilir. Bu yüzden genel bir evet ya da hayır yanıltıcı olur. Üreticiden ürününün hangi düzenleme kapsamında olduğunu yazılı olarak isteyin ve proje müellifinizle teyit edin.
Etiket ya da plaka genellikle kanadın menteşe tarafındaki dar yüzünde ya da kasanın iç yüzünde bulunur. Üzerinde üretici, ürün tanımı ve sınıf bilgisi, çoğu zaman da seri numarası ya da üretim yılı yer alır. Etiket boyanmamalı ve sökülmemelidir. Etiketi olmayan bir kapının yangın kapısı olduğunu yalnızca görünüşüne bakarak varsaymayın.
Değil. E60 yalnızca bütünlüğü gösterir: kapı 60 dakika boyunca alev ve sıcak gaz geçirmez, ama yangın görmeyen yüzü çok ısınabilir. EI60 ise buna ek olarak yalıtım ölçütünü de sağlar; kapının diğer yüzü belirlenen sınırların üzerinde ısınmaz. Kaçış yollarında çoğunlukla EI sınıfı istenir, ama doğru sınıfı her zaman proje belirler.
Güven Çelik Kapı
Ankara Ostim'deki tesisimizde 30 yılı aşkın süredir çelik kapı, villa kapısı ve yangın kapısı üretiyor, Ankara genelinde montajını yapıyoruz. Bu yazı üretim ve montaj ekibimizin sahadaki tecrübesiyle hazırlandı. Bizi tanıyın
Dayanım süresi, duman sızdırmazlık, açılış yönü, panik kol, ölçü ve 110 N sınırı: yönetmeliğin kapılarla ilgili maddeleri tek yerde ve madde numaralarıyla.
Çelikten yapılmış olmak bir kapıyı yangın kapısı yapmaz. Dolgu, conta, kasa, test ve belge farkını; hangi kapının nerede kullanılacağını tabloyla anlattık.
Panik barın nasıl çalıştığı, yönetmeliğin hangi kapılarda kol kullanmadan açılmayı şart koştuğu, EN 1125 ve EN 179 farkı ve dışarıdan açma seçenekleri.
