Çelikten yapılmış olmak bir kapıyı yangın kapısı yapmaz. Dolgu, conta, kasa, test ve belge farkını; hangi kapının nerede kullanılacağını tabloyla anlattık.
Yangın kapısı ile çelik kapı farkı malzemede değil, kanıtlanmış performanstadır. Bir yangın kapısının gövdesi çelikten yapılabilir, ama her çelik kapı yangın kapısı değildir. Yangın kapısı; dolgusu, ısıyla genleşen contası, kasası ve donanımıyla birlikte test edilmiş ve belirli bir süre alev, ısı ve dumana direndiği belgelenmiş bir üründür. Daire tipi çelik kapılar ise öncelikle zorlamaya karşı korumak için tasarlanır.
Biz Ostim'deki atölyemizde iki ürün grubunu da üretiyoruz: daire ve villa girişleri için çelik kapılar, merdiven, otopark ve kazan dairesi gibi yerler için yangın kapıları. Müşterilerimizden sık duyduğumuz “çelik kapı zaten yanmaz, ayrıca yangın kapısına ne gerek var?” sorusunu bu yazıda parça parça yanıtlıyoruz.
Çelik sac yanmaz; bu doğru. Ama bir kapı yalnızca sactan oluşmaz. Kanadın içindeki dolgu, yüzeydeki kaplama, kanat ile kasa arasındaki conta, menteşeler, kilit ve kasanın duvara nasıl bağlandığı yangındaki davranışı belirler. Yangında çelik ısındıkça genleşir ve eğilir; kanat ile kasa arasında açılan aralıktan sıcak gaz ve duman geçer. PVC ya da ahşap desenli kaplamalar, plastik parçalar ve contalar yanabilir.
“Yanmaz kapı” ifadesi de yanıltıcıdır. Yangın kapısı da sonsuza kadar dayanmaz. Testte belirlenen süre boyunca, örneğin 60 ya da 90 dakika, alevin, ısının ve dumanın geçişini sınırlar. Doğru soru “Bu kapı yanar mı?” değil, “Bu kapı ne kadar süre, hangi ölçütlerle dayandığını belgeleyebiliyor mu?” sorusudur.
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in 4. maddesindeki tanıma göre yangın kapısı, kapalı tutulduğunda duman, ısı ve alev geçişine belirli bir süre direnen kapı, kapak veya kepenktir. Tanımda malzemeden hiç söz edilmez. Belirleyici olan, kapının duman, ısı ve alev karşısındaki davranışı ve bu davranışın süresidir.
Yönetmelik bu süreyi kapının yerine göre belirler; örneğin kaçış merdiveni kapıları için en az 60 ya da 90 dakika, kazan dairesi kapıları için en az 90 dakika ister ve bu kapıların duman sızdırmaz, kendiliğinden kapanan tipte olmasını şart koşar. Kapılarla ilgili bütün maddeleri yangın kapısı yönetmeliği yazımızda özetledik.
Yangın kapısının dolgusu, ısının kanadın bir yüzünden öbürüne geçmesini geciktirmek için seçilir ve testte kanıtlanmış bir yapıdadır. Daire kapılarında dolgunun görevi ise ısı ve ses yalıtımıdır. Güven daire kapılarında yoğun taş yünü kullanıyoruz; taş yünü yanmaz bir malzemedir ve bu iyi bir başlangıçtır. Ama tek başına bir kapıyı yangın kapısı yapmaz, çünkü yangın performansı dolgunun yanı sıra kasa, conta, kaplama ve donanımın birlikte davranışına bağlıdır.
Yangın kapısında kasa ve menteşeler, yüksek sıcaklıkta kanadı yerinde tutacak şekilde tasarlanır. Kasanın duvara bağlanma biçimi ve kasa ile duvar arasındaki boşluğun nasıl doldurulduğu da test edilen yapının bir parçasıdır. Daire kapısında ise kasa ve menteşeden beklenen, zorlamaya ve kanat ağırlığına yıllarca dayanmaktır.
Sıradan cam yangında kısa sürede çatlar ve dağılır. Yangın kapısında cam kullanılacaksa yangına dayanıklı özel camlar ve bunlara uygun çerçeveler kullanılır; camın büyüklüğü de test kapsamıyla sınırlıdır. Camlı bir daire ya da villa kapısının yangın açısından bir değeri yoktur.
Daire kapılarında PVC, ahşap desenli ya da parlak kaplamalar dekoratif amaçla kullanılır. Yangın kapılarında yüzey çoğunlukla boyalı sactır. Kilit tarafında da amaç farklıdır: daire kapısı çok noktadan kilitlenir ve anahtarla kapatılır; kaçış yolundaki bir yangın kapısı ise içeriden her zaman kilitsiz açılmalıdır.
Yangın kapısını sıradan çelik kapıdan ayıran en önemli parçalardan biri, kanat ile kasa arasındaki boşluğu yangında kapatan ısıyla genleşen şerittir. Normal sıcaklıkta ince bir bant gibi görünür; yangında belirli bir sıcaklığın üzerinde kabarıp genişler ve çeliğin genleşmesiyle açılan aralığı doldurur. Böylece alevin ve sıcak gazların kenarlardan geçmesi geciktirilir.
Duman contası ise farklı bir iş görür: yangının ilk anlarında, henüz sıcaklık yükselmeden yayılan soğuk dumanı tutar. Yönetmeliğin “duman sızdırmaz” dediği kapılarda bu conta önemlidir. Daire kapılarındaki çift conta ise hava, toz ve ses geçişini kesmek için vardır; yangın için test edilmemiştir ve yüksek sıcaklıkta işlevini yitirebilir.
Bütün bu yapı farklarını dışarıdan görmek çoğu zaman mümkün değildir. İki kapı yan yana durduğunda aynı görünebilir. Farkı kanıtlayan şey yangın testi ve onun belgeleridir. Kapı, kasası ve donanımıyla birlikte EN 1634-1'e göre fırında test edilir; sonuçlar TS EN 13501-2'ye göre sınıflandırılır ve EI60, EI90 gibi bir sınıfla ifade edilir.
Bu yüzden bir kapının yangın kapısı olup olmadığını anlamanın yolu, etiketine ve belgelerine bakmaktır: kanatta ya da kasada sınıf bilgisi yazan kalıcı bir etiket, test raporu ve sınıflandırma raporu. Harflerin anlamını ve belge kontrolünü EI60 yangın kapısı rehberimizde ayrıntılı olarak anlattık.
Aynı mantık hırsızlığa karşı dayanım için de geçerlidir. Daire kapılarının zorlamaya karşı dayanımı TS EN 1627 standardındaki RC sınıflarıyla ifade edilir; bu da ayrı bir testtir. Bir kapının yangın belgesi hırsızlığa karşı dayanımı, hırsızlık belgesi de yangın dayanımını göstermez. Ayrıntılar için çelik kapı güvenlik sınıfları yazımıza bakabilirsiniz.
Merdivendeki ya da kazan dairesindeki kapının gerçekten yangın kapısı olup olmadığını anlamak için birkaç basit gözlem yapabilirsiniz:
Bu işaretler bir ipucu verir ama kesin hüküm için yeterli değildir. Sıradan bir kapıya sonradan şerit yapıştırmak ya da kapatıcı takmak da onu yangın kapısına dönüştürmez; yangın dayanımı kapının bir bütün olarak test edilmesiyle kazanılır. Şüpheniz varsa kapının üreticisine ya da proje müellifine danışın.
Yönetmelikteki kapı maddeleri yangın dayanımını kaçış merdiveni, yangın güvenlik holü ve kazan dairesi gibi belirli mahallerin kapılarına bağlar. Çoğu apartmanda daire giriş kapısı için ayrı bir yangın dayanımı şartı aranmaz. Yüksek binalarda ya da özel plan düzenlerinde proje farklı bir şart getirebilir; bunu proje müellifinize sorun. Binanızda yangın kapısının nerelerde gerektiğini apartmanda yangın kapısı zorunlu mu yazımızda mahal mahal anlattık.
Güven'in Lüks, Prestij ve Villa serilerindeki daire kapıları güvenlik, yalıtım ve görünüş için tasarlanmıştır; bu kapılar için bir yangın dayanımı iddiamız yoktur. Projenizde daire kapısı için yangın dayanımı isteniyorsa bunu teklif aşamasında belirtin ve hangi üreticiden alırsanız alın kapının yangın belgesini ayrıca isteyin.
| Özellik | Yangın kapısı | Daire tipi çelik kapı |
|---|---|---|
| Asıl amaç | Yangını ve dumanı belirli bir süre bir bölümde tutmak, kaçış yolunu korumak | Zorlamaya karşı korumak, ısı ve ses yalıtımı sağlamak |
| Performansı gösteren belge | Yangın testi ve sınıflandırma (EI, S, C sembolleri) | Varsa hırsızlığa karşı dayanım testi (TS EN 1627, RC sınıfları) |
| Dolgu | Yangın testinde kanıtlanmış mineral esaslı dolgu | Isı ve ses yalıtımı için dolgu (Güven'de taş yünü) |
| Conta | Isıyla genleşen şerit ve duman contası | Hava ve ses için elastik conta (Güven'de çift conta) |
| Kilit ve açılış | Kaçış yolundaysa içeriden kilitsiz açılır; panik bar olabilir | Çok noktadan kilitleme, barel, anahtarla kilitlenir |
| Kendiliğinden kapanma | Kapı kapatıcıyla sağlanır, çoğu yerde şarttır | Genellikle aranmaz |
| Yüzey | Çoğunlukla boyalı sac | PVC, ahşap desenli, parlak ve camlı seçenekler |
| Tipik yer | Merdiven, otopark, kazan dairesi, işyeri çıkışları | Daire ve villa girişleri |
Tablodaki iki sütun birbirinin rakibi değildir; aynı binada ikisine de ihtiyaç vardır. Merdiven boşluğunu ve kazan dairesini yangın kapıları korur, daireleri ise çelik kapılar.
Ortak alanlar, otopark, kazan dairesi ya da işyeri çıkışı için kapı arıyorsanız yangın kapısı seçeneklerine ve projenizin istediği sınıfa bakın; dayanım sınıfını ve belgeleri teklif aşamasında birlikte netleştiriyoruz. Daire ya da villa girişi için kapı arıyorsanız çelik kapı modellerimizi inceleyebilirsiniz. İki durumda da Ankara genelinde ücretsiz keşif ve ölçü ile ihtiyacınızı yerinde birlikte belirleyebiliriz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; projenize özgü gereklilikler için güncel yönetmeliği, proje müellifini ve itfaiyeyi esas alın.
Sıradan bir çelik daire kapısı yangına karşı test edilmediği için yangına dayanıklı sayılmaz. Çelik sac yanmaz, ama ısıyla genleşir ve eğilir; kaplama, conta ve bazı iç malzemeler yanabilir, kanat ile kasa arasından duman ve sıcak gaz geçebilir. Bir kapının yangına belirli bir süre dayandığını yalnızca yangın testi ve sınıflandırma belgesi gösterir.
Yoktur. “Yanmaz kapı” ifadesi yanıltıcıdır. Yangın kapısı da sonsuza kadar dayanmaz; testte belirlenen süre boyunca, örneğin 60 ya da 90 dakika, alevin, ısının ve dumanın geçişini sınırlar. Bu süre insanların binayı terk etmesi ve itfaiyenin müdahale etmesi için zaman kazandırır. Ürünü süresiyle birlikte, örneğin EI60 olarak tanımlayan belgeye bakın.
Teknik olarak hem yangın hem hırsızlık testinden geçmiş kapılar üretilebilir, ama bu iki özellik ayrı testler ve ayrı belgeler gerektirir. Çoğu apartmanda daire giriş kapısı için yangın dayanımı şartı aranmaz. Projenizde böyle bir şart varsa proje müellifi bunu belirtir; bu durumda kapının her iki özelliği için de belge isteyin.
Önerilmez. Yangın kapıları yangını ve dumanı tutmak, kaçış yolundaysa içeriden kolayca açılmak için tasarlanır; zorlamaya karşı dayanım genellikle ayrıca test edilmez. Daire ya da villa girişinde çok noktadan kilitleme, barel koruması ve yalıtım beklenir. İki ihtiyacı birlikte karşılayan bir kapı gerekiyorsa her iki özelliğin belgesini ayrı ayrı isteyin.
Yangın kapısının dolgusu ısıyı geçirmemek için yoğun mineral esaslı malzemelerden seçilir; kasa ve kanat da yüksek sıcaklıkta biçimini koruyacak şekilde yapılır. Bu yüzden yangın kapıları çoğu zaman ağırdır. Ancak her yangın kapısı her çelik kapıdan ağır değildir ve ağırlık tek başına bir kalite göstergesi sayılmaz; belirleyici olan test belgesidir.
Güven Çelik Kapı
Ankara Ostim'deki tesisimizde 30 yılı aşkın süredir çelik kapı, villa kapısı ve yangın kapısı üretiyor, Ankara genelinde montajını yapıyoruz. Bu yazı üretim ve montaj ekibimizin sahadaki tecrübesiyle hazırlandı. Bizi tanıyın
E, I, S ve C harfleri neyi anlatır, EI60 ile EI90 arasındaki fark nedir, test raporunda ve etikette nelere bakılır? Satın almadan önce okunacak bir özet.
Dayanım süresi, duman sızdırmazlık, açılış yönü, panik kol, ölçü ve 110 N sınırı: yönetmeliğin kapılarla ilgili maddeleri tek yerde ve madde numaralarıyla.
RC sınıfları hangi aletlere karşı kaç dakika direnç anlamına gelir, ev için hangisi mantıklıdır ve bir sınıf iddiasının arkasındaki belge nasıl kontrol edilir?
